Authentiek leiderschap in de praktijk: Joke Vandepitte

Sommige leiders krijgen een titel en worden geacht leiding te geven. Anderen groeien stap voor stap in hun rol, vaak zonder dat ze het zelf beseffen. Hun leiderschap ontstaat niet vanuit een functie, maar vanuit ervaringen, fouten, inzichten en de bereidheid om voortdurend te blijven leren. Het verhaal van Joke Vandepitte, medezaakvoerder van Pittman Seafoods, behoort duidelijk tot die tweede categorie.

Pittman Seafoods werd in 1990 opgericht door haar vader en groeide uit tot één van de grootste nog volledig Belgische familiebedrijven in de vissector. Vanuit Zeebrugge importeert en verwerkt het bedrijf diepvriesvis en schaaldieren voor klanten in retail, industrie en foodservice. Vandaag telt het bedrijf ongeveer 35 medewerkers en heeft het daarnaast een verkoopkantoor in Duitsland en lokale ondersteuning in verschillende belangrijke sourcinglanden.

Hoewel Pittman actief is in een sterk competitieve internationale markt, ligt de echte kracht van het bedrijf volgens Joke niet alleen in de producten die het verkoopt: "Operational excellence is voor ons het minimum. Waarom klanten voor ons kiezen, is customer intimacy. Ze kopen eigenlijk service, en bijgevolg vis."

Toch gaat dit verhaal niet over vis. Het gaat over leiderschap. Over groeien in een rol die niet vanzelfsprekend is. Over je eigen plaats vinden in een familiebedrijf. En over de moed hebben om niet de leider te worden die anderen verwachten, maar de leider die bij jou past.

Niet voorbestemd om het bedrijf over te nemen

Wie vandaag naar Joke kijkt, zou kunnen denken dat haar toekomst al van jongs af aan vastlag. Dochter van de oprichter, opgegroeid in een ondernemersgezin, later aan het hoofd van het familiebedrijf. Na haar studies marketing koos ze echter bewust voor een eigen carrièrepad. Eerst werkte ze in de modesector, later bij Coca-Cola. Joke: "Ik heb nooit de verplichting of de vraag gehad van mijn ouders om het bedrijf verder te zetten. Dat is altijd een eigen keuze geweest."

Die vrijheid blijkt achteraf een belangrijk cadeau te zijn geweest. Ze kreeg de kans om ervaringen op te doen buiten de familiale context, andere organisaties te leren kennen en haar eigen interesses te ontdekken. Toen ze uiteindelijk toch de overstap maakte naar Pittman Seafoods, gebeurde dat niet vanuit een vooropgesteld plan, maar vanuit nieuwsgierigheid en betrokkenheid, aldus Joke. De eerste maanden verliepen echter minder vlot dan ze zelf had verwacht: "Ik ben gestart in verkoop. Dat was een drama, want ik kende eigenlijk niets. Na een maand ging ik weer vertrekken."

Die eerlijkheid typeert haar. Achteraf bekeken was die moeilijke start misschien net een voordeel. Ze kreeg de kans om het bedrijf van binnenuit te leren kennen. Ze verhuisde naar inkoop, bouwde dossierkennis op, kreeg HR-verantwoordelijkheden en werkte mee aan internationale projecten. Later hielp ze mee bij de opstart van een vestiging in Chili.

Je eigen stijl vinden

Voor veel opvolgers in familiebedrijven is de grootste uitdaging niet de overdracht van aandelen, maar de overdracht van leiderschap. Want hoe bouw je verder op wat een vorige generatie heeft opgebouwd? Hoe druk je je eigen stempel zonder de zaken radicaal te veranderen voor het team?

Dat was ook voor Joke een belangrijke zoektocht. Haar vader had het bedrijf immers vanuit het niets opgebouwd. Hij kende de sector door en door, had tientallen jaren ervaring en had een leiderschapsstijl ontwikkeld die perfect werkte in de context waarin het bedrijf toen groeide. Joke: "Mijn papa was een zeer rationele leider. Heel analytisch. Meer top-down. Mensen kwamen vaak voor bevestiging bij hem."

Het is een stijl die je vaker ziet bij oprichters. Wanneer een onderneming klein is, lopen vrijwel alle beslissingen via één persoon. Dat werkte ook bij Pittman jarenlang uitstekend. Joke voelde echter al snel dat haar natuurlijke manier van leidinggeven anders was, meer vanuit intuïtief leiderschap. Dat verschil hoefde geen probleem te zijn. Integendeel. Maar het vroeg wel de moed om niet voortdurend te vergelijken. Veel leiders lopen vast omdat ze proberen te worden zoals hun voorganger, hun manager of een voorbeeldfiguur die ze bewonderen. Terwijl authentiek leiderschap vaak ontstaat op het moment dat je beseft dat je niet iemand anders hoeft te zijn.

Authentiek leiderschap betekent daarbij niet simpelweg ‘jezelf zijn’. Het gaat over jezelf voldoende kennen om bewust je eigen leiderschapsstijl te ontwikkelen: je sterktes benutten, je valkuilen herkennen, openstaan voor feedback en blijven groeien.

Het kantelpunt dat alles veranderde

Jarenlang groeide het bedrijf gestaag verder. Rollen ontstonden organisch. Beslissingen werden genomen zoals het altijd gegaan was. Tot er plots iets gebeurde wat Pittman Seafoods nog nooit had meegemaakt: het bedrijf maakte verlies. "Dat was voor mij het moment waarop we een echte turnaround in het bedrijf hebben gemaakt", aldus Joke.

Samen met haar man Dieter en haar vader werd kritisch gekeken naar de manier waarop het bedrijf georganiseerd was. Rollen werden verduidelijkt. Verantwoordelijkheden werden scherper afgebakend en er kwam een managementteam. Ook haar vader besloot uiteindelijk om geen operationele rol meer op te nemen. Dat creëerde ruimte. Ruimte voor een nieuwe generatie leiderschap. Ruimte voor een andere manier van werken. Ruimte voor groei.

Binnen het jaar werd een indrukwekkende transformatie gerealiseerd. Niet omdat er plots nieuwe mensen kwamen, maar omdat de organisatie bewust begon na te denken over structuur, leiderschap en samenwerking.

Leiderschap leer je niet alleen

Tijdens die periode investeerde Joke bewust in haar eigen ontwikkeling. Samen met haar man volgde ze het programma KMO Excellence. Daarnaast werd het managementteam begeleid door externe coaches en werd er intensief gewerkt rond leiderschap. Opvallend daarbij is dat ze leiderschap niet beschouwt als iets wat je één keer leert.

Samen met het managementteam werden ook verschillende boeken besproken en vertaald naar de praktijk. Stephen Covey, Patrick Lencioni, Ken Blanchard. Niet omdat een model alle antwoorden bevat, maar omdat het gesprekken op gang brengt. Vooral Steven Covey is Joke bijgebleven. Zijn 7 Habits of Highly Effective People over zelfleiderschap was een eyeopener. Goede leiders beginnen immers bij zichzelf. Niet bij hun team of hun organisatie. Niet bij hun KPI's, maar bij zichzelf.

De moeilijkste persoon om te leiden

Wanneer het gesprek gaat over haar eigen groeipunten, blijft Joke opvallend eerlijk. Ze kent haar sterktes, maar ook haar valkuilen. "Als de druk stijgt, schiet mijn rode energie omhoog. Dan ga ik soms te snel vooruit en wil ik problemen direct oplossen." Herkenbaar voor veel leidinggevenden. Net op momenten waarop rust het meest nodig is, ontstaat de neiging om sneller te gaan.

Wat haar dan helpt, is feedback. Van haar managementteam. Van collega's. Van haar man. Dat lijkt een klein detail, maar het zegt veel over de cultuur die ze zelf mee heeft opgebouwd. Leiderschap wordt sterker wanneer mensen rondom je eerlijk durven zijn.

Daarnaast probeert ze bewust te blijven luisteren. Joke: "Ik denk dat zwijgen soms één van de belangrijkste dingen is die ik nog moet leren." Ook dat is zelfleiderschap. Niet de overtuiging dat je alles moet weten, maar het besef dat je altijd kunt blijven groeien.

De kracht van authentiek leiderschap

Wanneer we bij Stanwick spreken over de sleutel Wees jezelf en blijf groeien, gaat het niet over perfectie. Het gaat over authenticiteit. Over de moed om je eigen stijl te ontwikkelen. Over jezelf voldoende kennen om je sterktes te benutten en je valkuilen te herkennen. Over blijven leren, ook wanneer je al jaren ervaring hebt.

Ook in leiderschapsontwikkeling zien we dat duurzame groei niet ontstaat door één ideale leiderschapsstijl te kopiëren, maar door je eigen stijl beter te begrijpen en bewust verder te ontwikkelen.

Het verhaal van Joke Vandepitte laat zien dat leiderschap geen eindpunt is. Het is een voortdurende reis van ontdekken, reflecteren en bijsturen. Misschien vat ze het zelf nog het best samen: "Je leiderschapsrol is eigenlijk ook gewoon een stukje wie je bent als persoon." En precies daar begint duurzaam leiderschap: niet bij het proberen worden van iemand anders, maar bij het verder ontwikkelen van wie je zelf bent.